Modern Türk Şiiri ve Şiir Dergileri

https://youtu.be/VzZ9GFSdA1k?si=Oiq1JtpZIB_ADMeO

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Can DOĞAN. "Modern Türk Şiiri ve Şiir Dergileri" .

Şeir dəftərçəmdən. Fərqli bir uşaqdır bu tin uşağı

 

Bu uşaq dövrünün qanunsuz plansız fərdidir,

Həyatı və ölümüylə günbəgün əlləşir,

Bəlkə yaxşı insan deyil,

Bəlkə də pisdir –

Amma onun da ürəyi hiss edir.

Zamanı zalım misralarla qamçılayır,

Çəkir, içir, macəralara qatlanır,

Içindəki nuru paylamaq istəyir qara dünyaya,

Rəqəmsallaşmış insanlara.

Arzularıyla yuxuya gedir,

Ümidləriylə oyanır.

Sevəndə, dərisini cırıb atır,

Ürəyini caynaqlarıyla qoparır.

Asimana tuşlayır gözlərini,

Axtarır o ümmanlarda cavabları.

Fərqli bir uşaqdır

Bu tin uşağı.

Jan Follen. Şeirlər

  

HƏYAT

Uşaq doğuldu

Sərhədsiz  peyzajın əhatəsində.

Yarım əsr sonra

Müharibədə öldürüldü.

İndi kim xatırlayır ki,

Bir vaxtlar o uşaq

Alma dolu ağır kisəni

Astanada qoymuşdu,

Almalar tökülüb

Yerdə diyirlənmişdi,

Onların xışıltısı

Qayğısız quşların oxuduğu

Dünyanın səsinə qarışmışdı...

SİRR

Həyatın məxməri sirri,

Nəsən,

Harada gizlənirsən?

Bəzən

Gərgin şəhərdə

Qəfildən 

Tikinti iskələsindən

Fağır bir fəhlə yıxılır.

Amma bahar havasında

Yenə də yasəmən ətri var.

Dərin hüzn gözəl bədəndə yer alır.

Heyvan

Insanların tikdiyi yuvada yuxulayır. 

Günlər yavaş-yavaş bitir...

Müharibələr tükənmir. 

 

YER KÜRƏSİNİ FƏTH ETMƏK
Adam 

Paslı beli və sınıq dırmığı tərk edib.

Heyvanların iziylə dolu xiyabanı

Daha abadlaşdırmayacaqlar. 

Uşaq

Tunc dayaqlı qlobusu gətirib

Tutqun dağların səmtinə asta-asta fırladır.

Payız küləyi 

Onun əllərini xəfifcə bürüyür,

Uşaq həmən gözlərini yumur

Qırmızı quru toz  qalxdıqca...

 

AÇILMIŞ QAYTANI BAĞLAMAQ

Alatoranlıq

Qalın buludlarla oynayanda

Otların istisi

Tüstülənir.

Dərələr güllərlə dolur.

Hələ işıq varkən

Boz köynəkli uşaq

Dizinə dirənərək

Tənbəlliksiz həyatını yaşamaqla

Tamamilə səfehsizliklə

Açılmış qaytanını bağlasın.

Tərcümə: Sima Ənnağı

 

Jan Follen və onun şeirləri

 

Jan Follen (1903-1971) – XX əsrin ikinci yarısının görkəmli fransız şairi və yazarıdır, əsərləri digər dillərə az tərcümə edildiyindən, başqa ölkələrdə o qədər də tanınmır.  O, Normandiyanın (Fransa) Kanizi şəhərində doğulmuş, Parisdəki Kann universitetinin hüquq fakultəsində təhsil almışdır. Əvvəlcə vəkil, sonra hakim qismində çalışarkən, Parisin mədəni həyatının mərkəzində olmuş, o dövrün tanınmış yazıçıları və rəssamları ilə dostluq etmişdir.  

Avtomobil qəzasında həlak olmuşdur.

Follen fransız ədəbiyyatına keçən əsrin 20-ci illərində daxil olmuşdur. Həmin illərdə fransız avanqardı qalmaqallığında bir az səngimiş, adi  ədəbi cərəyana çevrilmişdi. Gənclik isə yeni üfüqlər axtarışındaydı. Yeni ədəbi qurumlar yaradılsa da, onlar əvvəlki nəsil şairlərinin – dadaist və sürrealistlərin çılğın aqressiyasından məhrum idilər. Follen əvvəlcə şair Fernan Markın Paris qrupuna daxil oldu, lakin bu qrup da ədəbi camiəni silkələyən çağırışlar etmədi. Fransız tənqidçiləri yazırdılar ki, Follenin yaradıcı inkişafına o dövrün estetik nəzəriyyələri az təsir edib. Onun poeziyası və mənsur şeirləri  hər hansı izaha, nəzəriyyəyə tabe olmur. Follenin poeziyası tənqidçiləri şaşırdırdı, çünki bu poeziya “qeyri-poetik” poeziya sayılırdı. Onun verlibrləri köhnə kinolentin donmuş kadrlarını xatırladır, ayrı-ayrı fraqmentləri bir yerə toplasaq, unikal məna, təsvir, səs yükü ilə baş-başa qalarıq. Şair 10-12 sətirlik şeirlərinə bütöv bir dünyanı yerləşdirə bilir.  

Jan Follenin lirik qəhrəmanı və Zaman – parlaq antoqonistdirlər. Qəhrəman gərginliklə dolu müşahidələrə meyillidir, zaman isə daimi çarpıntıları ilə onun fikrini yayındırır. Follen keçmişə, xatirələrə önəm verir. İnsan istərsə-istəməzsə, xatirələrindən qurtula bilmir. Məhz buna görə Follen üçün ən dəhşətli xatirə - müharibədir, çünki müharibə ölümdür, o dağıdır, əzab verir, ümidi qırır və həyatı alır. Follenin şeirlərində uşaq obrazları əsas yer tutur, uşaq həyatın başlanğıcındadır, və həyatın sonlu olduğunu hələ bilmir. Yetkin insan üçün qorxulu olan həyat, uşaq üçün rahatdır, uşaq sadəcə yaşayır – mühakiməsiz. 

Jan Follen dünyasının öz qanunları vardır. Və bu qanunlar, əslində gerçək həyat qanunlarından qopmamışdır. Şairin lirik qəhrəmanı yalnız zahirən qapalı, tərki-dünyalıqdır. O, istedadı ilə - həm görmək, həm danışmaq istedadı ilə insanların diqqətini əbədi həqiqətə cəmləmək istəyir: həyat yaşamaq və gözəllik üçündür, ölüm və eybəcərlik üçün deyil...  

Folleni neorealismin banisi hesab edirlər. Onun şeirləri sanki rəngkarlıqla əlaqəlidir, natürmorta oxşadılır. Uzun müddət ədəbiyyat sahəsində fəal olsa da, Follen oxucuların gözündə ikincidərəcəli şair kimi görünə bilər, amma şairlər üçün o, şairdir! Ona görə deyirlər ki, Follenin şeirləri müasir olmasa da, aktualdır.

Follen  Fransa Akademiyasının Böyük Mükafatını (1970), Mallarme mükafatını (1939), daha bir neçə ədəbi mükafatları qazanmışdır, hal-hazırda isə Fransada Jan Follen mükafatı verilir.

Sonuncu hədiyyə (hekayəm)

 #SimaEnnagi #proza #hekaye

Aygül hardasa oxumuşdu ki, hədiyyə — hissləri sözsüz ifadə edən ürək dilidir, hər hansı bir etirafdan daha təsirli, ən gözəl ifadələrdən daha güvənli işarətdir.  O,  sosial şəbəkələrdə gəzişərkən qarşısına bir reklam çarxı çıxmışdı — kiborq-ev köməkçiləri. Bu kiborqlar  kişi və qadın qismində idilər, hər işi görürdülər. İdarə proqramına süni zəka inteqrasiya edilmişdi, çox sürətlə yenilənən və sahibinin xarakterinə uyğunlaşan qurğulardı.

Reklamda hər şey cazibəli görünürdü: budur, qadın-kiborq  yemək bişirir, kişi-kiborq mebel daşıyır, balkonu rəngləyir, daha nələr, nələr... Aygül atasına kiborq hədiyyə etmək qərarına gəldi.

—    Əla seçimdir! — Dükanın meneceri Aygüldə alıcı potensialını duyub dil-dil ötürdü. — Bizdəki   mal heç yerdə yoxdu!  Hərəsi bir aləmdir  — hər biri müştərinin emosional vəziyyətinə uyğunlaşır, düz sözə nə deyəsən, adamın əvəzinə düşünür! Möcüzədir e, möcüzə! Ən yaxşı dostdur,   həmsöhbətdir! Alın, peşman olmazsınız! Qiyməti? Su qiymətinədir, vallah! Amma bu cür mal tapılmaz! Özü də az sayda gətirmişik!

Aygül qulaqucu dinləyirdi, gözü isə kiborqlarda idi. Görəsən, hansı daha yaxşı modeldi? Təbii ki, istifadəsi rahat, idarə proqramı asan və mükəmməl olmalıydı. O, salonda düzülmüş kiborqları bir-bir nəzərdən keçirdi, onlar canlı insanlar kimi müxtəlif pozlarda dayanmışdılar: kimisi masa arxasında əyləşib nəsə yazırdı, kimisi taxta yonurdu, kimisi piano çalırdı, yanındakı “dostu”  zərli qotazlı təbili tappıldadırdı.

"Darıxıram" mahnısı (II variant)

 sözləri Sima Ənnağı

foto Aİ generasiyası

musiqi və ifa Suno Aİ generasiyası

"Darıxıram" mahnısı

sözləri Sima Ənnağı

foto Aİ generasiyası

musiqi və ifa Suno Aİ generasiyası

Şeir dəftərçəmdən. Darıxıram təbəssümlü, xoşbəxt çöhrələr üçün

 

Darıxıram təbəssümlü, xoşbəxt çöhrələr üçün.

Gəzirəm arzuların nəğməsiylə dolmuş küçələri,

Yığıram ovcuma sevinc zərrələrini,

İstəyirəm rədd olsun yalan vədlər –

Guya sabah hər şey yaxşı olacaq!

Onsuz da ürək ritmi səngiyir bəzən,

Onsuz da kədər sancır beynimi.

Onsuz da duyğular qarışıb dolaşır,

Çaşdırır fikir kələfini.

Amma bilirəm ki,

Möcüzə olacaq –

Bir gün fikirlər nizamla sıra alacaq,

Bir gün beynimə sevinc qonacaq,

Yollayacaq impulsları ürəyimə -

Sabah hər şey yaxşı olacaq!

Sima

Şeir dəftərçəmdən. Sabah nə olacaq, bilməsək də...

 

Sabah nə olacaq, bilməsək də

Yenə günəş damlara qonacaq,

Bir dəqiqə boş vaxt tapıb

Buludları seyr edəcəyik yenə.

Bağlı qapı arxasında nə olacaq, bilməsək də

Yenə döyəcəyik o qapını,

Xöşbəxtliyi qoparacağıq zülmətin əlindən,

Sanki oyunbaz  insanlar arasında

Doğmamız gizlənib, onu mütləq tapacağıq.

Səhər nə olacaq, bilməsək də,

Yenə gözümüzü sabahlara açacağıq,

Həyat bizə badalaq gəlsə də,

Yenə pillələrlə gedəcəyik,

Asimana tuşlanan çığırla addımlayıb

Buludlarda yellənəcəyik...

Sima

Şeir dəftərçəmdən. Bir payız tutub qolundan gülürəm

 

Bir payız

Tutub qolundan

Gülürəm –

Özümü xöşbəxt göstərmək istəyirəm.

Nəmli baxışlarından

Ürəyim pas atır,

“Unutmamışam...” sözlərin

Dirənir çiynimə.

Gülüşüm buxarlanıb

Qarışır Bakının tozlu havasına.

Niyə və nəyə

Qəmlənirsən?

Sən ki,

Kaşkilərlə yaşayan  deyilsən,

Başqasının gözündəki günəşi

Bir yalanla söndürə bilirsən.

Qanadsız quş kimiyik biz

Sevgisiz.

Sima